SZLAKI TURYSTYCZNE

HALA GĄSIENICOWA – obecnie w potocznym rozumieniu jest to nazwa północnej części Doliny Gąsienicowej w Tatrach obejmującej Królowe Rówienki, Stawiańskie Rówienki i otoczenie schroniska "Murowaniec". Dojście z Kuźnic, jednym z dwóch szlaków: przez Boczań i Skupniów Upłaz, szlakiem niebieskim, lub przez Dolinę Jaworzynkę szlakiem żółtym do Przełęczy między Kopami, obie około 1,5 godziny.
Na Hali znajduje się duże i bardzo popularne schronisko PTTK "Murowaniec" ze stołówką i ciepłą wodą, oraz kilka innych budynków: szałasy, leśniczówka, Stacja Obserwacyjna Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN i baza taterników, tzw. "Betlejemka". W okolicy znaki ostrzegające przed niedźwiedziami. W razie braku miejsc, co zdarza się w sezonie przy dobrej pogodzie, można pytać w stacji meteorologicznej, bazie taterników oraz leśniczówce na Hali.
Baza wypadowa na Kościelec, Zawrat, Granaty, Świnicę, Kozi Wierch oraz Kasprowy Wierch. Szlaki te poza szlakiem na Kasprowy nie są łatwe. Dla początkujących nadaje się też szlak nad Czarny Staw Gąsienicowy. Stamtąd zaczynają się trudniejsze szlaki na Zawrat oraz na Kościelec przez przełęcz Karb.
W lewo od Murowańca odchodzi żółty szlak na przełęcz Krzyżne przez Pańszczycę. Szlak jest łatwy, dopiero pod sam koniec znajduje się jedno trudne miejsce wokół skałki na stromym podejściu na Krzyżne.

Przy schronisku znajduje się bardzo duży węzeł szlaków:
NIEBIESKI – z Kuźnic przez Boczań i Skupniów Upłaz do Murowańca, stąd dalej nad Czarny Staw Gąsienicowy i na Zawrat.
- Czas przejścia z Kuźnic do Murowańca: 2 h, ↓ 1:35 h
- Czas przejścia z Murowańca na Zawrat: 2:20 h, ↓ 1:50 h
CZARNY – do Brzezin przez Psią Trawkę.
- Czas przejścia: 1:45 h, ↑ 2:15 h
ZIELONY – do Wierchporońca przez Rówień Waksmundzką, Gęsią Szyję i Rusinową Polanę.
- Czas przejścia: 3:50 h, z powrotem 4:15 h
ŻÓŁTY– z Kasprowego Wierchu przez Roztokę Stawiańską do Murowańca, stąd Doliną Pańszczycą na przełęcz Krzyżne.
- Czas przejścia z Kasprowego Wierchu do Murowańca: 1:05 h, ↑ 1:25 h
- Czas przejścia z Murowańca na Krzyżne: 2:45 h, ↓ 2:05 h

Schronisko „Murowaniec” jest wygodnym i popularnym punktem początkowym do przejścia najtrudniejszego tatrzańskiego szlaku – Orlej Perci, na którą można wejść od przełęczy Krzyżne (żółty szlak) albo jednym z kilku odcinków łącznikowych od Czarnego Stawu Gąsienicowego, do którego prowadzi niebieski szlak.

CZARNY STAW GĄSIENICOWY – jezioro polodowcowe w Tatrach Wysokich, położone na wysokości 1624 m n.p.m. w cyrku lodowcowym. Nad jego zachodnim brzegiem wznoszą się ściany Kościelca. Czarny Staw jest największym jeziorem Doliny Gąsienicowej i jednym z dwóch położonych w części wschodniej, nazywanej czasem Czarną Doliną Gąsienicową (drugie z nich to Zmarzły Staw Gąsienicowy). Jezioro ma kształt owalny, woda jest przezroczysta, o zabarwieniu szafirowym. Na jeziorze, w pobliżu jego północno-wschodniego brzegu znajduje się niewielka (310 m²) wysepka porośnięta kosodrzewiną. Od północy zamyka je skalny próg, z którego wypływa Czarny Potok. Czarny Staw został sztucznie zarybiony w 1881 r. (wpuszczono do niego pstrągi). Nazwa wywodzi się z ciemnogranatowego, a nawet czarnego odcienia wody, związanego z ocienieniem wód pobliskim szczytem i sinicami (Pleurocapsa polonica) porastającymi głazy znajdujące się na brzegach jeziora. Jeziorem od początków XIX wieku zachwycali się tatrzańscy turyści. Było tematem obrazów Alfreda Schouppégo, Wojciecha Gersona, Leona Wyczółkowskiego i wielu innych. Pomiarów jego wysokości dokonał już w 1852 Stefan Kuczyński. Pełniejsze pomiary wykonał Eugeniusz Dziewulski w 1881, a dokładniejsze Ludomir Sawicki w 1909. W 1909 projektowano nawet zbudowanie na wysepce mauzoleum Juliusza Słowackiego.
W latach 1884-1920 istniał nad brzegiem stawu bufet, bedący własnością Józefa Sieczki z Zakopanego. Spalił się w 1920.

Szlaki turystyczne:
NIEBIESKI – wzdłuż wschodniego brzegu przebiega trasa szlaku turystycznego z Hali Gąsienicowej na Zawrat
ŻÓŁTY – szlak na Skrajny Granat
ZIELONY – przy północnym brzegu jeziora szlak turystyczny odchodzi w kierunku Małego Kościelca i dalej na przełęcz Karb

DOLINA CHOCHOŁOWSKA – najdłuższa i największa dolina w polskich Tatrach, znajdująca się na zachodnim skraju polskich Tatr Zachodnich. Zajmuje obszar ponad 35 km kwadratowych i ma długość ok. 10 km. Jest doliną walną. Administracyjnie leży na terenie wsi Witów.
Z Zakopanego dojechać można licznymi busami do Siwej Polany. Od tego miejsca Dolina Chochołowska jest zamknięta dla ruchu pojazdów zmechanizowanych. Na Siwej Polanie płatny parking. Dalej przemieszczać się można:
- Czas przejścia: do Polany Chochołowskiej 2:05 h
- Kolejką "Rakoń": która kursuje co pół godziny i dojeżdża do Polany Huciska
- Rowerem: działa wypożyczalnia rowerów, którymi można dojechać dalej niż kolejką traktorową, bo do leśniczówki
- Bryczką góralską: można dojechać jeszcze dalej – do samej Polany Chochołowskiej
Za wstęp na dolinę, podobnie jak w całych Tatrach, pobierane są kilkuzłotowe opłaty.

Szlaki turystyczne:
Roztoki (osiedle wsi Witów) – wylot Doliny Chochołowskiej przy szosie Zakopane – Chochołów
Siwa Polana – do tego miejsca dojechać można samochodem. Dalej pieszo, rowerem, dorożką konną lub kolejką traktorową. Od tego miejsca podawane są odległości i czasy przejścia:

ZIELONY – do Kir (Droga pod Reglami), 50 min
ZIELONY – przez Dolinę Chochołowską (2:05 h)
- 400 m – Siwiańskie Turnie – po prawej stronie dwie strzeliste turnie
- 50 min – Polana Huciska – do tego miejsca dojeżdża kolejka traktorowa z Siwej Polany
- 55 min – Niżnia Brama Chochołowska – ciasny wąwóz skalny. Tuż powyżej niego, po lewej stronie ścieżka do ogromnego wywierzyska – Źródła Chochołowskiego
- 1:05 h – Polana pod Jaworki – niewielka polana z malowniczymi skałami
CZARNY – Z lewej strony szlak czarny (Ścieżka nad Reglami) do Doliny Kościeliskiej przez Przysłop Kominiarski (2:10 h)
- 1:25 h – Wyżnia Brama Chochołowska – po raz drugi dolina ścieśnia się w skalny wąwóz
- 1:35 h – Na lewo odgałęziają się dwa szlaki turystyczne:
ŻÓŁTY – do schroniska PTTK na Hali Ornak przez Iwaniacką Przełęcz (2:40 h)
CZARNY – na Siwą Przełęcz przez Dolinę Starorobociańską (2:35 h)
- 1:50 h – Polana Trzydniówka – na lewo odgałęzienie:
CZERWONY – przez Trzydniowiański Wierch i Wyżnią Chochołowską Polanę na Polanę Chochołowską (4:30 h)
- 2:05 h (od wylotu doliny 6,5 km) – schronisko PTTK na Polanie Chochołowskiej. Skrzyżowanie szlaków turystycznych:
ŻÓŁTY – na Grzesia (1:35 h)ZIELONY – na Rakoń (2:35 h)
CZERWONY – na Trzydniowiański Wierch przez Wyżnią Jarząbczą Polanę (2:30h)
ŻÓŁTY – szlak Papieski do Doliny Jarząbczej przez Wyżnią Jarząbczą Polanę

DOLINA KOŚCIELISKA - ma ok. 9 km długości, obwód ok. 27 km, a powierzchnię ok. 35 km². Ma liczne boczne odgałęzienia, największe z nich to Dolina Miętusia, Dolina Tomanowa, Dolina Pyszna (Pyszniańska) – taostatnia leży w przedłużeniu głównego biegu Doliny Kościeliskiej i nie prowadzi tam współcześnie żaden znakowany szlak turystyczny. Pozostałe większe odgałęzienia to: Żleb pod Wysranki, Wąwóz Kraków, Wściekły Żleb, Iwanowska Dolinka, Dolina Smytnia. Dnem doliny płynie Kościeliski Potok.Najwyższym szczytem w otoczeniu Doliny Kościeliskiej jest Błyszcz (2159 m n.p.m.). Z doliny jest widoczna, choć nie leży bezpośrednio nad nią, Bystra (2248 m n.p.m.) – najwyższy szczyt Tatr Zachodnich.W Dolinie Kościeliskiej znajduje się kilka bardzo popularnych jaskiń, między innymi Jaskinia Mroźna, Smocza Jama, Jaskinia Mylna i Jaskinia Raptawicka.
Dojazd z Zakopanego do przysiółka Kiry (927 m n.p.m.). Kursują autobusy i busy. Przed wlotem do Doliny Kościeliskiej płatne parkingi dla samochodów osobowych i autobusów. Do Doliny zakaz wjazdu pojazdów. Dolinę można zwiedzać pieszo lub góralskimi dorożkami (w lecie) i saniami (w zimie). W sezonie turystycznym ruch jest olbrzymi – jest to jedno z najbardziej zatłoczonych miejsc w Tatrach. Dolina leży na terenie Tatrzańskiego Parku Narodowego. Wstęp płatny (kilka złotych od osoby). Dolina Kościeliska uważana jest za jedną z najpiękniejszych dolin tatrzańskich. Wychodzi z niej wiele szlaków turystycznych. W górnej części doliny Kościeliskiej (z Kir 5,5 km, 1:30 h pieszo) znajduje się schronisko turystyczne „Ornak” (1100 m n.p.m.).

Opis wędrówki doliną, poczynając od jej wylotu w Kirach:
- z lewej strony, na skraju lasu tzw. Jarcowa Skałka – wapień zawierający numulity
- 0,5 km – Brama Kantaka
- Wyżnia Kira Miętusia – rozszerzenie doliny i polana. Na lewo nad lasem widoczna Kończysta Turnia
- 1,3 km – wylot Doliny Miętusiej. Na lewo prowadzą dwa szlaki turystyczne:
CZERWONY – na Ciemniak w Czerwonych Wierchach przez Polanę Upłaz i Chudą Przełączkę
CZARNY – Ścieżka nad Reglami do Doliny Małej Łąki przez Przysłop Miętusi
- Cudakowa Polana z ławkami i stołem dla turystów
- 1,5 km – na prawo Ścieżka nad Reglami do Doliny Chochołowskiej przez Przysłop Kominiarski
- 30 min – polana Stare Kościeliska z tzw. Kapliczką zbójnicką
- 2,3 km, 35 min – z końca polany odchodzą dwa szlaki turystyczne:
CZARNY – na lewo jednokierunkowa ścieżka do Jaskini Mroźnej
NIEBIESKI – na prawo, 50 m wyżej na Halę Stoły
- Lodowe Źródło po lewej stronie drogi
- Brama Kraszewskiego – 0,5 km wąwóz skalny
- Skała Sowa – po prawej stronie oryginalnie ukształtowany blok skalny podnóża masywu Stołów. Po przeciwnej stronie jednokierunkowe zejście od wylotu Jaskini Mroźnej
- 4 km, 1 h – Polana Pisana; polana, bufet i końcowy postój dorożek góralskich
- Wyżnia Kościeliska Brama, zwana też Raptawicką Bramą – ostatnie przewężenie Doliny Kościeliskiej o długości ok. 700 m
ŻÓŁTY – 150 m powyżej polany jednokierunkowa ścieżka do Wąwozu Kraków
- 4,3 km – Skała Pisana. Po lewej stronie płaska skała wapienna z autografami dawnych turystów (również słynnych twórców. Po prawej stronie masyw Raptawickiej Turni
- 4,4 km – 100 m powyżej Skały Pisanej na prawo prowadzą dwa szlaki turystyczne:
CZARNY – do Jaskini Raptawickiej.
CZERWONY – do Jaskini Mylnej i Obłazkowej. Trasa jednokierunkowa, wylot przy Hali Pisanej
- 4,8 km – wylot Doliny Smytniej i tzw. Krzyż Pola
- Stara Polana. Kończy się ciasny wąwóz i zbocza Doliny Kościeliskiej rozszerzają się
- po przekroczeniu Tomanowego Potoku, 70 m powyżej na lewo odchodzą dwa szlaki turystyczne:
CZARNY – do Smreczyńskiego Stawu
ZIELONY – przez Dolinę Tomanową na Chudą Przełączkę i dalej na Ciemniak.
- 5,5 km, 1:30 h – Mała Polana Ornaczańska (część Hali Ornak), a na niej schronisko PTTK na Hali Ornak.
ŻÓŁTY – przez Iwaniacką Przełęcz do Doliny Chochołowskiej.

KASPROWY WIERCH - szczyt w Tatrach Zachodnich o wysokości 1987 m n.p.m. Znajduje się na granicy polsko-słowackiej i góruje nad dolinami: Bystrej i Suchej Wody Gąsienicowej po stronie polskiej oraz Cichą Liptowską po stronie słowackiej. Zbudowany jest ze skał krystalicznych (granodioryty i pegmatyty), mimo położenia w młodszej części Tatr zbudowanej ze skał osadowych. Szczyt położony jest w grani głównej Tatr Zachodnich, pomiędzy Beskidem (oddziela je Sucha Przełęcz) i Pośrednim Goryczkowym Wierchem (oddziela je Goryczkowa Przełęcz nad Zakosy).
Szczyt zwiedzany turystycznie był od dawna. Już ok. 1850 r. istniały wydeptane ścieżki z Doliny Gąsienicowej i z Goryczkowej Przełęczy nad Zakosy. Pierwsze odnotowane zimowe wejścia turystyczne: Klemens Bachleda (Klimek) i Karol Potkański ok. 1890. Od około 1910 Kasprowy Wierch stał się popularny wśród narciarzy. Obecnie jest najczęściej odwiedzanym szczytem Tatr – w sezonie do 4000 osób dziennie.
W latach 1935-1936 zbudowano w ciągu 8 miesięcy kolejkę linową z Kuźnic. Na zboczach Kasprowego Wierchu zbudowano także dwa wyciągi krzesełkowe (z Doliny Gąsienicowej w 1961-1962, w miejscu wyciągu saniowego z 1938 r.; Wyciąg Goryczkowy z Doliny Goryczkowej w 1967-1969) i poprowadzono kilka narciarskich tras zjazdowych (nartostrady do Doliny Goryczkowej i Gąsienicowej). W roku 1938 zbudowano obserwatorium meteorologiczne i astronomiczne. Jest to najwyżej położony budynek w Polsce, obecnie Obserwatorium Meteorologiczne IMiGW.
Tuż poniżej wydłużonego wierzchołka Kasprowego Wierchu, na wysokości 1959 m n.p.m. stoi budynek, w którym znajduje się bar, restauracja, kiosk, poczekalnia dla czekających na zjazd kolejką, przechowalnia nart, WC oraz zimowa stacja TOPR. Od budynku do Suchej Przełęczy prowadzi brukowany kamieniem spacerowy chodnik o długości ok. 200 m.

Szlaki turystyczne:
ZIELONY – do Kuźnic przez Myślenickie Turnie (2:15 h)
ŻÓŁTY – do schroniska Murowaniec w Dolinie Gąsienicowej (50 min)
CZERWONY – w kierunku wschodnim na Świnicę (1:50 h)
CZERWONY – w kierunku zachodnim, granią na Przełęcz pod Kopą Kondracką (1:50 h)